લે આખી ય જાત ઓઢાડુ તને ! ઓ ડીગ્રી હવે ક્યાં સંતાડુ તને ?

છેલ્લા એક મહીનાથી મારો કેમેરામેન પરેશાન છે. એની દીકરીને ઘડીકમાં મેડિકલમાં એડમિશન મળે છે, માંડ પૈસાનો જુગાડ કરીને દોઢ લાખ ફી ભરેછે ત્યાં પાંચ દિવસ પછી એડમિશન કેનસલ થાય છે.

અપસેટ થયેલી દીકરીને સાંત્વના આપવા કે તેનું મન મનાવવા માટે સમય આપી શકતો નથી. નોકરીના ચક્કરમાં દિકરીનું ભવિષ્ય ઉજાળવાના પ્રયાસો નિષ્ફળ થતા દેખાતા... એક બાપ તરીકે અકળાય છે. અચાનક એક છાપામાં જાહેરાત વાંચી કે આયુર્વેદિક કોલેજમાં એડમિશન મળશે. કોરી ચેકબુક અને ડેબિટ કાર્ડ સાથે દિકરીને એડમિશન માટે મોકલે છે. નંબર આવતા એડમિશન કમિટીવાળો નવી રોન કાઢે છે. ફોર્મના રૂ. 15000 છે.... અને તેમ છતાં એડમિશન મળવાની તો પાછી ગેરંટી યે નથી અને એડમિશન ના મળે તો નાણાં પાછા પણ નહીં મળે. એટલું જ નહીં પૈસા તો રોકડા જ ચુકવવા પડશે.

એડમિશનની આશાએ બાપ બેન્કમાં 15000 લેવા જાય છે. દિકરી માટે મેનેજર ને કાકલૂદી કરે છે. બેન્કમાંથી નાણાં મળતા નથી. મારા દોસ્ત પાસેથી ઉધાર પૈસા લઇને મારતી મોટરસાયકલે એડમિશનના સ્થળે  જાય છે. તો જવાબ તૈયાર હતો કે ફોર્મ ખલાસ થઇ ગયા છે....કાલે આવો...

50 સીટની કોલેજમાં 25 સીટ મેનેજમેન્ટની છે. અને 25 સીટ જનરલ માટે. એના માટે થઇને 75 ફોર્મ 15000માં વેચી દીધા. એટલે 50 જણાના પંદર હજાર રૂપિયા લેખે સાડા સાત લાખ રૂપિયા તો એડમિશન પહેલા જ ચાંઉ કરી લીધા. હજુ બીજા ફોર્મ વેચવાનો છે પણ પૂછનાર કોઇ નથી. પરેશાન સુબોધલાલ શુટિંગ પતાવ્યા પછી આખી વાત માંડીને કરે છે.... ત્યારે તો મારા રૂવાંડા ઊભા થઇ જાય છે. 70ના દાયકામાં ચંબલના ડાકુઓ બંદુક બતાવીને લૂંટતા હતાં. અને એકવીસમી સદીમાં લોકો એડમિશન ફોર્મ દેખાડીને લૂંટે છે.

મને થયું કે શિક્ષણ કેટલું મોંઘું છે. મારી દીકરીની મોંઘીદાટ ફી ભરવાના ફાં ફાં મે પણ માર્યા છે. મિત્રની મદદથી લેટ ફી સાથે એની ફી પણ ભરી છે. ત્યારે મને થયું કે ભણવાનું અહી મોંઘું છે કે પરદેશમાં પણ?

શિક્ષણને સમજવા માટે હું કોમ્પ્યુટરના ગુગલ ગુરૂના શરણે ગયો. અમેરિકામાં શિક્ષણ,, ઓસ્ટ્રેલિયામાં ભણતર વગેરે જોતો હતો ત્યાં મારી નજર એક સમાચાર પર અટકી ગઇ. બ્રિટનની ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટિ પર એના વિદ્યાર્થીએ કેસ કર્યો છે. ફૈઝ સિદ્દિકી નામના છોકરાએ કેસ કર્યો છે...કે મારી પાસેથી પરસેવાની કમાણીની ફી લઇને પ્રોફેસરોએ મને સરખો ભણાવ્યો નથી એટલે મને સારી નોકરી મળતી નથી.  કારણ કે મારા માર્ક્સ ઓછા આવ્યા છે.

મને સતત ડર રહ્યા કરે છે કે જો મને સારી નોકરી નહીં મળે તો હું એજ્યુકેશન લોન કેમની ભરી શકીશ ? એના કારણે હું ડિપ્રેશનમાં આવી ગયો છું. પ્રોફેસરોએ મને સરખુ નહીં ભણાવવા બદલ મારી ફી પાછી મળવી જોઇએ. મારા ભવિષ્ય સાથે થયેલા ચેડાનું વળતર મળવું જોઇએ, એટલું  જ નહીં મને થયેલા માનસિક ત્રાસનું વળતર મળવું જોઇએ. આ કેસનો ચુકાદો બ્રિટનની હાઇકોર્ટમાં આ મહીનાના અંતે આવવાનો છે. પરંતુ, આ કિસ્સાએ મને હચમચાવી મૂક્યો કે, એક બગડેલું બટાકું શાકવાળો આપણને આપી દે તો આપણે તેને પાછું આપીને પૈસા પાછા લઇ લઇએ છીએ. તો લાખો રૂપિયા ભરીને છોકરાઓને ભણાવીએ તો  એનું વળતર માગવાનો કોઇ અધિકાર નથી ?

મેં હિસાબ માડ્યો કે મારી દીકરીને કોમ્પ્યુટર એન્જિનિયર અને પછી સાયબર સિક્યોરિટીમાં માસ્ટર ડીગ્રી અપાવવા માટે કેટલી ફી ભરી? સરવાળો કર્યો તો કુલ છ લાખ 60 હજારો ખાલી ફીના જ થયા છે. જેમાં કોલજમાં જવા આવવાનો ખર્ચ, ચોપડાનો ખર્ચ નથી ગણ્યો. માત્ર એજ્યુકેશન ફી જ છે. મારી દીકરી ટોપ ટેનમાં હોય છે, પણ આટલી ફી ભર્યા પછી યુ ટ્યુબના વિડિયો જોઇને જ પરીક્ષાની તૈયારીઓ કરવી પડે છે. ટોપ ટેનમાં હોવાથી એની નોકરી કે ભવિષ્યની ચિંતા હવે નથી ? પણ એની સાથે ભણનારા બીજા છોકરાઓનું શું ? જે વિદ્યાર્થીઓ 40 કે 45 ટકા લાવીને પાસ થાય છે એનું શું ? એમની ડીગ્રી લીધા પછી સારી નોકરી ના મળે તો તેના માટે જવાબદાર કોણ? આનો કોઇની પાસે જવાબ નથી.

મેં આ સમાચાર વાંચ્યા પછી અનેક લોકોને ફોન કર્યા તો ખપર પડી કે, થોડી નામાંકિત સ્કૂલમાં 50થી 60 હજાર સ્કૂલ ફી છે. પણ ભણ્યા પછી શું તેની કોઇ ગેરંટી નથી. સારી નોકરી મળે તો તમારૂ નસીબ અને ન મળે તો ય તમારૂં નસીબ....ખરાબ મીઠાઇ કે ફ્રૂટ આવી જાય તો શર્ટ કે પેન્ટ ખરાબ આવી જાય તો ઝઘડીને પૈસા પાછા લઇ આવીએ છીએ. પણ છોોકરાઓના સારા ભવિષ્ય માટે ખર્ચેલા નાણાં પાછા મળતા નથી.

ધોરણ 10 અને 12ના પરિણામો આવે ત્યારે 55 ટકા રઝલ્ટ ....60 ટકા રિઝલ્ટ એવું રિપોર્ટિંગ કરીએ છીએ. પણ વિચાર આવે છે કે નપાસ થયેલા છોકરાઓને સરખું નહીં ભણાવવા માટે જવાબદાર કોણ? એમને ફી પાછી કેમ ન મળવી જોઇએ? એમના જીવન સાથે થયેલા ચેડાને કેમ ભૂલી શકાય ? એવું તે કેવું શિક્ષણ કે દર વર્ષે 40થી 45 ટકા છોકરાઓ નાપાસ થાય અનેકોઇની જવાબદારી યે નહીં ?

આપણા દેશમાં બ્રિટન જેવા કાયદા કેમ નથી ? મોબાઇલ ફોન, ફ્રીજ કે કાર બગડે તો કન્ઝ્યુમર કોર્ટમાંથી વળતર મળે, પણ શિક્ષણના કારણે  ભવિષ્ય બગડે તો કોઇ વળતર નહીં. પગાર વધારો લઇ વર્ષમાં 90 દિવસ ભણાવતા શિક્ષકોની કોઇ જવાબદારી જ નહીં? ડીગ્રી પછી બેકાર રખડતા લોકોની જવાબદારી કોઇની યે નહીં. પણ શું કરીએ કચડાવાની અને માર ખાવાની આદત છે એટલે અવાજ દબાયેલો છે. છોકરાઓ પાછળ જિંદગી ઘસી નાંખી પણ વળતર ના મળે તો નસીબને કોસીએ છીએ. ત્યારે ખરેખર એક વાત બહુ સ્પષ્ટ છે કે, એકવીસમી સદીમાં ખરેખર વિદ્યાર્થી ફી ભરીને રહેંસાઇ રહ્યો છે. કારણ કે યુનિવર્સિટીએ અધૂરૂં કતલખાનું છે. અહીં એનું ગળું કપાય છે અને આપણે ગળું કાપતા શિક્ષણ વિદોને પૈસા આપીને કહીએ છીએ કે, મારા બાળકનું ભણતરની કરવતથી ગળું કાપો ટીચર...મગર હુજુર આહિસ્તા, આહિસ્તા,..જનાબ આહિસ્તા...આહિસ્તા...