અંગ્રેજી ભાષા ગુજરાતીની અહેસાનમંદ છે, કારણ કે....!

શુક્રવારે મારા મિત્ર મિહિર મહેતાએ મને હચમચાવી મુક્યો. મિત્ર તુષાર શુક્લની કવિતાનો સંગીતમય વિડિયો મોકલ્યો...સાડા ચાર મિનિટના આ વિડિયોએ ખરેખર મને વિચારતો કરી મુક્યો કે આજના દિવસમાં ખરેખર હાય હેલ્લોની સામે આવો અને આવજો કહેવાની સંસ્કૃતિને આમને સામને લાવીને મૂકી દીધી છે.
ગુજરાતી ભાષા પર અંગેરજી ભાષા હાવી થઇ ગઇ છે. પણ વાસતવમાં અંગ્રેજી ભાષા ગુજરાતીની અહેસાનમંદ છે. આશ્ચર્ય લાગે છે ને... પરંતુ આ નરી વાસ્તવિકતા છે. કારણ કે આ વર્ષે ઓક્સફર્ડ અંગ્રેજી ડિક્શનરીમાં નવા 500 શબ્દો ઉમેરાયા હતાં, તેમાં 240 શબ્દો ભારતીય ભાષાના છે. અને મજાની વાત તો એ છે કે, એવા ઘણાં શબ્દો છે કે જે તમે રોજબરોજ બોલો છો...પણ એવું અંગ્રેજી કરતાં અંગ્રેજોને પણ નથી આવડ્યું. એટલે ગુજરાતી શબ્દો નવી ઓક્સફર્ડ અંગ્રેજી ડિક્શનરીમાં આવી ગયા છે. એમાંના થોડા શબ્દો હું અહીં મૂકું છું, જેમાં પાપડ, ભેળ પૂરી, બાસમતિ, ઘી, ચટની, મંત્ર, શોલ, શરબત, ખાટ જેવા ગુજરાતી શબ્દોએ અંગ્રેજીને સમૃદ્ધ બનાવવામાં મોટો ફાળો આપ્યો છે. આમ છતાં આપણને ગુજરાતીનો ગર્વ ઓછો છે. કારણ કે અંગ્રેજીને સફળતાની ગેરંટી માનવામાં આવે છે. અંગ્રેજી બોલનારને સન્માનથી જોવામાં આવે છે અને ગુજરાતી બોલનારા ત્રીજી ચોથી શ્રેણીનાં માણસ ગણાય છે.
આમ છતાં મજાની વાત એ છે કે, ગુજરાતી ભાષા એવી છે કે, જેના ઉચ્ચારણ જે લખાય છે, એવા જ હોય છે. અંગ્રેજીમાં ઓનેસ્ટ કહેવું હોય તો અંગ્રેજીમાં honest લખાય છે પરંતુ હોનેસ્ટ નથી કહેવાતું. એમાંય વળી અંગ્રેજીમાં સ્પેલિંગની ભૂલ થાય તો એને ગમાર ગણવામાં આવે છે. જ્યારે ગુજરાતીમાં જોડણી ખોટી હોય તો એની કોઇ નોંધ લેવાતી નથી. અરે એ તો છોડો તમને ક્યારેય યાદ છે કે, રેસ્ટોરન્ટમાં જમવા જઇએ ત્યારે એવું કીધુ હોય કે પનીરનું શાક અને બે રોટલી આપજો. ....ના..ના આપણે કહીએ છીએ કે પનીર કી સબ્જી ઔર દો રોટી ઔર બાકી બતાતે હૈ. કારણ કે મોટા ભાગના ગુજરાતીઓને ગુજરાતી બોલવામાં શરમ આવે છે. પરંતુ અંગ્રેજી બોલવામાં શરમ નથી આવતી. તૂટ્યુ ફૂટ્યુ અંગ્રેજી બોલતા પણ શરમાતા નથી.
આમ છતાં મજાની વાત એ છે કે, પીપલ લિગ્વિસ્ટિક સર્વે ઓફ ઇન્ડિયાના સર્વે પ્રમાણે અમેરિકામાં ગુજરાતી બોલવાવાળાની સંખ્યા 19 ટકા વધી છે. પણ આ સમૃદ્ધિનો ગર્વ આપણને નથી. એટલે જ મને વોટ્સ અપ પર આવેલી કવિતાએ હચમચાવી મૂક્યો, રવિવારે એક જગ્યાએ ડિમોનેટાઇઝેશન, સોરી નોટબંધી પર મારે બોલવાનું હતું.  50 જેટલા શ્રોતા હતાં. અને પાંચ વક્તા હતાં, નોટબંધીથી થયેલી અસર વિશે વાત કરવાની હતી. હું સ્થળ પર પહોંચ્યો ત્યારે યજમાનોએ મારૂ સ્વાગત કર્યું. ચ્હા બિલ્કિટ સાથે ગુજરાતીમાં વાતો કરી. મારી પહેલાના વક્તા ગુજરાતી જ હતાં. પણ એમણે એક વાક્ય કહ્યું કે, આઇ એમ સોરી, આઇ એમ નોટ કમ્ફર્ટેબલ વિથ ગુજરાતી, સો આઇ વીલ સ્પીક ઇન ઇંગ્લીશ. બીજાએ પણ એવું કહી વાતની શરૂઆત કરી.
મોટા ભાગના શ્રોતા ગુજરાતી હતાં. મારુ માથું ભનકી ગયું. મને જૂના દિવસો યાદ આવ્યા. કોઇ એક્સપર્ટનો ઇન્ટર્વ્યુ કરવા ઝી ગુજરાતી ચેનલ તરફથી જતો ત્યારે ઘણા ગુજરાતીઓએ મને આવું સંભળાવ્યું હતું.
મેં અંગ્રેજીમાં વક્તવ્ય આપવાનો વિચાર માંડી વાળ્યો. મેં કહ્યું કે હું અંગ્રેજીમાં બોલવાની તૈયારી કરીને જ આવ્યો હતો. પણ મેં ગુજરાતીમાં જ વાત કરી, કદાચ કેટલાય શ્રોતા મને બીજી કે ત્રીજી શ્રેણીનો વક્તા સમજ્યા હશે, પણ મને એનો અફસોસ નથી. પણ અહીં એક વાત નિખાલસતાથી કબુલ કરૂં છું કે, મને પણ અંગ્રેજી શબ્દોનું ગુજરાતીકરણ કરવામાં પરસેવો વળી જાય છે. જેમ કે ટી એટલે આપણે ચ્હા કહીએ છીએ પણ એનું સાચુ ગુજરાતી દુગ્ધ જલ મિશ્રિત શર્કરાયુક્ત પર્વતીય બૂટી કહેવાય છે. હું આ ગુજરાતીમાં ચાની કિટલીવાળાને જઇને કહું તો એ મને કહેશે કે અહીં તો ચા મળે છે, આવું કાંઇ મળતું નથી. રેલવેના સિગ્નલનું ગુજરાતી પણ આવું જ છે...અગ્નિ રથ આવન જાવન સંજ્ઞા સૂચક લોહ તામ્ર પટિકા, તો વળી સિગારેચનું ગુજરાતી પણ આવું જ છે શ્વેતરંગીય ધૂમ્રસેવન દંડિકા....
આ બોલચાલની ભાષામાં શબ્દો ભુલાઇ ગયા છે. પરંતુ 1849માં દલપતરામે પહેલો ભૂત નિબંધ લખ્યો હતો. અને 1863માં પહેલું નાટક લક્ષ્મી છપાયું હતું. પરંતુ ગુજરાતી ભાષામાં પહેલા હિન્દી જેવી જ શિરો રેખા એટલે કે લિટી કરવામાં આવતી હતી. પરંતુ સમયાંતરે સરળતા માટે શિરો રેખા દૂર થઇ અને હિસાબ કિતાબ માટે આ ભાષા લખાવા લાગી. જેને ''વાણિયાશાહી'' અને ''મહાજન લિપિ'' તરીકે ઓળખાતી હતી. કાળક્રમે શબ્દો અપભ્રંશ થયા અને ગુજરાતી બનતી ગઇ. પહેલો શબ્દકોષ લખનાર પણ કોઇ ગુજરાતી ન હતો, અંગ્રેજ હતો. પછી  ગોંડલ મહારાજા ભગવતસિંહે  ભગવત ગો મંડળ બનાવ્યું હતું. પરંતુ મને એક વાતનું ગૌરવ છે કે, સંબંધોનો ખીચડો મારી ગુજરાતી ભાષામાં નથી. અહીં અંગ્રેજીની જેમ નજીકના સંબંધોને અંકલ આન્ટીમાં બાધી દેવામાં નથી આવતા. મામા મામી, કાકા કાકી, માસા માસી, ફોઇ ફુઆ, અંકલ આન્ટીમાં સમાઇ જતા નથી.
આમ છતાં અંગ્રેજીને સફળતાની ગેરંટી મનાય છે. એટલે જ હેલ્લો, હાયની સામે આવો અને આવજોની સંસ્કૃતિ આમને સામને ઊભી છે. એટલે જ મારે મારી આ વાત તમારા સુધી પહોંચાડવા વિજાણુ સંદેશા સંચાર માધ્યમ એટલે કે ઇમેઇલનો સહારો લેવો પડે છે. આમ છતાં ય મને ગર્વ છે કે,
ગુજરાતી ધૂળ નથી મારૂં કૂળ છે
કારણ કે ગુજરાતી મારી ભાષા છે.