ગામ આખુ રાણીની શોધમાં...હું અને સુબોધલાલ પાણીની શોધમાં..

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દિલ્હીથી પોતાના ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ સૌની યોજનાના ઉદ્ઘાટન માટે જામનગરના ધ્રોળ પાસે આવ્યા. પત્રકાર તરીકે  અમદાવાદથી અમે ધ્રોળ ગયા. સરકારી પ્રેસ નોટ વાંચી રહ્યો હતો કે સૌની યોજનાથી કેટલું પાણી આવશે. કેટલો પાક વધશે. એ સમજવાની કોશિશ કરતો હતો કે ત્યાં જ નીતિન પટેલનું ભાષણ  શરૂ થયું.

અહો રૂપમ અહો ધ્વનિના નાદ વાગવા માંડ્યા... પ્રધાનમંત્રી .નરેન્દ્ર મોદીના વખાણ શરૂ થયા...અચાનક જ નીતિનભાઇએ બોમ્બ ફોડ્યો કે, સૌની યોજનાનું ઉદ્ઘાટન થયું ત્યારે અચાનક જ પાણી છૂટયું અને તેનું શુટિંગ કરી રહેલા કેમેરામેનને પાણી વધતું જોઇ મોદીએ બુમ પાડી ભાગવા કહ્યું. એનો જીવ બચી ગયો પણ કેમેરો તણાઇ ગયો. આ સાંભળીને મારા કાનના એન્ટેના ઉંચા થઇ ગયા, ડેમની ઉપર ઊભેલા મોદીએ એવી કે કેવી બુમ પાડી કે નીચે ઊભેલા કેમેરામેનને પાણીના ઘૂઘવતા અવાજમાં સંભળાઇ...અથવા કેમેરામેનના લેન્સ કરતાં એના કાન મજબુત હતા કે અવાજ સંભળાયો....

આ સવાલનો જવાબ જડતો નથી પરંતુ આ અવાજ સંભળાયો કેવી રીતે એ સમજાય તે પહેલા તાળીઓના ગડગડાટ શરૂ થયા...પાણી આવશે...આર્થિક સ્થિતિ સુધરશે એવી વાર્તાએ એકાએક પંચતંત્રની વાર્તા બની ગઇ....બધા અભિભૂત થઇને એનો વિડિયો શોધવામાં લાગી ગયા પણ બચી ગયેલો કેમેરામેન ભુલાઇ ગયો....શોધ્યો પણ જડ્યો નહીં.

ખેર એ વાત સાથે જ મારું મગજ ભૂતકાળની ફિલ્મની પટ્ટીની જેમ મને ફ્લેશ બેકમાં લઇ જવા લાગ્યું. સૌરાષ્ટ્રમાં પાણીની અછતથી બેહાલ ખેડૂતો જોયા હતાં. દુષ્કાળમાં સુક્કી ભઠ્ઠ ધરતી જોઇ હતી. પણ એનાથી વધારે યાદ આવી બનાસકાંઠા અને ભારત પાકિસ્તાનના બોર્ડરના ગામડાંઓની...2003માં ઉત્તર ગુજરાતમાં અમારો કોઇ રિપોર્ટર ન હતો. મને ચેનલ હેડ શ્રીનીવાસન ભટ્ટે કહ્યું કે યાર કુછ એસા લે આઓ કિ ઉત્તર ગુજરાતમે આલ્ફા ગુજરાતી કા નામ બન જાયે. (એ વખતે ઝી ગુજરાતી આલ્ફા ગુજરાતી હતું.)

હું અને કેમેરામેન સુબોધ વ્યાસ ઇન્ડિકા લઇને નીકળી પડ્યાં. સીધા ડીસામાં વિજય બારોટને ત્યાં પહોંચ્યાં. વિજયના ઘરેથી એની કેમેરા બેગ સાથે તેને ઉઠાવી સુઇ ગામ જવા નીકળ્યાં. થોડેક ગયા ત્યાં વિજયે કહ્યું કે જમી લઇએ આગળ કંઇ નહીં મળે....પણ મારો સ્વભાવ જિદ્દી...મે કહ્યું કે ના પહેલા સુઇ ગામ જઇને સ્ટોરી કરવી છે...ભલે...પછી કહેતો નહીં કે ભુખ્યો રાખ્યો....

વાત સાચી નીકળી ક્યાંય ખાવા માટે સમ ખાવા પૂરતી ય નાની હોટલ કે લારી સુદ્ધાં ન મળી. ખાવાનું શોધવાના ચક્કરમાં તરસ પણ લાગી ગઇ.મેં ડ્રાઇવરને કહ્યું કે અલ્યા પાણીની બોટલ શોધ તરસ લાગી છે. વિજય હસવા લાગ્યો કે ભાઇ તને ખાવા નથી મળ્યું પરંતુ પાણી પણ નહીં મળે. અહીં તો લોકોના પાણી ન મળવાના કારણે લગ્ન પણ નથી થતા. હું તેના પર ગુસ્સે થયો કે ભાઇ ભુખ અને તરસથી અહીં મારો જીવ જાય છે ને તને મજાક સુઝે છે. ? એણે કહ્યું કે સાચ્ચે પાણીના કારણે અહીં આખું ગામ વાંઢું છે. લોકો 40-50 વર્ષે પરણવાની રાહ જુએ છે. મેં કહ્યું કે પૈસા ના હોય અને લગ્ન ન થાય એ વાત સમજાય પાણી ના હોય અને લગ્ન ન થાય એવી વાત ફેંકવાનું બંધ કર...સુબોધલાલે પણ મારી વાતમાં સૂર પુરાવ્યો....વિજયે કીધુ કે ચાલ લઇ જાઉં.

અમે સુઇ ગામની સ્ટોરી પડતી મૂકી આગળ ગયા...ભારત પાકિસ્તાનની બોર્ડર પાસે આવેલા ભરડવા ગામે પહોંચ્યાં. ગામમાં ગાડી આવી એટલે નાના છોકરાઓનું ટોળું ઘેરી વળ્યું. સામે પાણીની ટાંકી દેખાતી હતીં. એટલે મે કહ્યુ કે અલ્યા પાણી ટાંકી દેખાય છે ને પાણી નથીની વાત કરે છે. વિજય શાંત હતો. ગામના સરપંચને બોલાવ્યા. ખાટલો ઢાળીને અમને બેસાડ્યા....મે વાતની શરૂઆત કરી કે ગામમાં પાણીની ટાંકીથી કેટલા ગામને પાણી અપાય છે.? સરપંચે કહ્યું કે નળ ખોલતા આવડે છે.? નીચે જઇને જુઓ કે કેટલું પાણી આવે છે. ? દસ દિવસે ટેન્કર આવે છે ત્યારે ન્હાવા મળે છે. બાકી તો પાણી પીવા અને રસોઇ માટે સાચવીએ છીએ. ભાઇ અહીં પાણી નથી એટલે તો અડધુ ગામ વાંઢું છે. અહીં કોઇ છોકરીને પરણાવતું નથી. હાં અહીંની છોકરીને પરણવા જરૂર તૈયાર થઇ જાય છે. મેં તરત વાત કાપીને પૂછ્યું કે કેમ એવું? છોકરાના લગ્ન ન થાય અને છોકરીના થઇ જાય ? તો એમણે કહ્યું કે પાણી માટે લડનારી છોકરી મજબુત હોય એટલે તેના લગ્ન થઇ જાય. પરંતુ પાણી ના હોય તો છોકરી દુઃખી થાય એટલે છોકરાઓના લગ્ન નથી થતાં. 35 કિલો મીટરથી પાણી પાણી કરી રહેલા સુબોધલાલ અને મારી તરસ ક્યાં ગઇ એ ખબર  ના પડી. અમને સ્ટોરી દેખાવા માંડી. 540 જણાની વસ્તિમાં અડધો અડધ કુંવારા હતાં. એકપછી એક વાંઢાઓને અમે મળતા ગયા..કોઇ 30નો તો કોઇ 35નો તો કોઇ 45નો....અને 50 વર્ષનો વાંઢો પણ પૈણું પૈણું કરતો મળ્યો.

હું ઇન્ટરવ્યુ કરવા માંડ્યો. ગુજરાતીની સાથે સાથે હિન્દી ચેનલ માટે પણ સ્ટોરી હતી. મે તેમને હિન્દી બોલવાનું કહ્યું. એણે ના પાડી દીધી. મે કહ્યું કે ટી.વીમાં દેખાશો તો લગ્ન થશે. લગ્નની વાત સાંભળી તેની આંખમાં ચમક આવી. એણે હિન્દી બોલવાનું શરૂં કર્યું, સાબ મેરે ગામડે મે પોણી નહીં હૈ. ઇસિ લિયે છોડી પરણતી નહીં હૈ. મેં 50 વર્ષે ભી વાંઢા હું. યે ધોતિયા સાંધને કે લિયે કોઇ નહી હૈ.

હું એનું હિન્દી સાભળી હસી પડ્યો કારણ કે વાંઢાનું હિન્દી શું કરવું ? મે સુબોધલાલની સામે જોયું...તેની નજર કેમેરા લેન્સમાં હતી પણ એનું પણ હસવાનું ચાલું હતું. મે તેને પુછ્યું કે પૈસા છે ? તો એણે એ જમાનામાં કીધું કે 50 લાખ રૂપિયા છે....ને 60 એકર જમીન પણ છે...પણ હું વાંઢો છું.

અહીંના ગામના લોકો કેમ વાંઢા છે તેનું એક માત્ર કારણ માત્ર પાણી નથી...એમની પાસેની પાતળી વોટ બેન્ક પણ છે. અહીં સૌરાષ્ટ્રની જેમ 55-55 વિધાનસભાની સીટ નથી. એટલે એમના માટે પાણીની કોઇને ચિંતા નથી. એમને પાણીની લ્હાયમાં રાણી નથી મળતી અને અમે તરસ્યા પાછા ફરતા હતાં. ત્યારે મન કહેતું હતું કે, અહીંના લોકો કદાચ પાણીને જોઇને કહેતા હશે કે પાણી તું મળી જાય તો હું નસીબને પુરસ્કાર આપું. પછી નથી જાણવું કે હાથની રેખાઓમાં શું લખ્યું છે.?